Inicjatorem opracowania „Zasad etyki zawodu legislatora” jest Polskie Towarzystwo Legislacji (PTL). Jest to pierwsze tego rodzaju przedsięwzięcie, dotychczas bowiem nie podjęto prób skodyfikowania zasad etyki związanej z tym zawodem prawniczym.
Opracowanie i przyjęcie „Zasad etyki zawodu legislatora” ma posłużyć ustanowieniu możliwie kompletnego zbioru wskazań, co do tego jak rozstrzygać dylematy deontologiczne specyficzne dla zawodu legislatora i w jaki sposób postępować w sytuacjach, z którymi legislatorzy spotykają się w toku wykonywania swoich obowiązków zawodowych.
PTL, jako stowarzyszenie o ugruntowanej pozycji w środowisku osób wykonujących zawód legislatora lub w inny sposób związanych z legislacją, uznaje swoją legitymację do podjęcia takiej inicjatywy. Działania podejmowane w tym zakresie przez PTL mieszczą się w ramach jego statutowych celów i funkcji, jakie powinno realizować tego rodzaju stowarzyszenie, są jednak skierowane do ogółu legislatorów, nie tylko członków PTL.
Powinności wynikające z „Zasad etyki zawodu legislatora”, nie mają charakteru obowiązku prawnego, a ich przestrzeganie nie jest sankcjonowane. Jest to rodzaj samoregulacji wypracowanej w środowisku osób zajmujących się legislacją i mającej oddziaływać poprzez autorytet PTL i jego członków, jednak decyzję o stosowaniu „Zasad etyki zawodu legislatora” każdy legislator podejmuje indywidualnie.
Uchwała Walnego Zebrania Polskiego Towarzystwa Legislacji
z dnia 20 marca 2025 r. w sprawie „Zasad etyki zawodu legislatora”
Uzasadnienie projektu uchwały Walnego Zebrania Polskiego Towarzystwa Legislacji
w sprawie „Zasad etyki zawodu legislatora”
PUBLIKACJA „ZASADY ETYKI ZAWODU LEGISLATORA” – Wydawnictwo BRPO, Warszawa 2025
Słowo wstępne Marcina Wiącka, Rzecznika Praw Obywatelskich
Szanowni Państwo,
zawód legislatora jest zawodem prawniczym o niezwykle istotnym znaczeniu dla
demokratycznego państwa prawa. Legislatorzy uzyskują wpływ na treść prawa już na etapie
jego tworzenia i stanowienia i pełnią w tym obszarze niezwykle ważną rolę. W szczególności
to dzięki legislatorom w procesie prawodawczym wybrzmiewa troska o spójność
projektowanego aktu z obowiązującym systemem prawa, a także o jego zgodność z Konstytucją
i wiążącym Polskę prawem międzynarodowym i unijnym.
Dlatego też kodyfikacja zasad etyki specyficznych dla zawodu legislatora jest niezwykle
cenną i pożądaną inicjatywą Polskiego Towarzystwa Legislacji. Przyczyni się ona do poprawy
standardu tworzenia prawa w Polsce, a także do utrwalenia i umocnienia prestiżu zawodu
legislatora wśród zawodów prawniczych.
„Zasady etyki zawodu legislatora” wyrażają krajowe i europejskie standardy etyki służby
publicznej, a w konsekwencji wpisują się w ogólne zasady deontologii urzędniczej. Nie
powtarzają one ogólnie sformułowanych wytycznych, jakie są adresowane do wszystkich
urzędników państwowych, lecz konkretyzują je, uwzględniając specyfikę wykonywania
zawodu legislatora. Pozwalają legislatorowi ukierunkować się na interes publiczny i służbę
parlamentowi, rządowi oraz innym organom władzy publicznej mającym swój udział
w procesie stanowienia prawa, przy zachowaniu wierności wynikającym z art. 2 Konstytucji
zasadom państwa prawnego, w szczególności zasadom prawidłowej legislacji.
„Zasady etyki zawodu legislatora” wprost odwołują się do wartości i pryncypiów
konstytucyjnych, przy czym – co trzeba podkreślić – nie tylko tych związanych z systemem
źródeł prawa i procesem prawodawczym, ale również z ochroną godności człowieka i jego
pozycji względem władzy. Można powiedzieć, że „Zasady etyki zawodu legislatora”
podkreślają, iż legislatorzy są strażnikami nie tylko poprawności tworzenia prawa, ale także
wartości konstytucyjnych oraz wolności i praw człowieka. Z dokumentu tego płynie słuszna
myśl, że jeszcze na etapie projektowania aktu normatywnego wiele zagrożeń dla wolności
i praw człowieka może zostać wyeliminowanych, a tworzone prawo staje się wówczas bardziej
proporcjonalne, równe i sprawiedliwe.
Jestem przekonany, że „Zasady etyki zawodu legislatora” wzmocnią należny legislatorom
szacunek społeczny, a samym legislatorom pozwolą utrwalić poczucie wartości wykonywanej
pracy i znaczenia pełnionej służby.
Wszystkim legislatorom przekazuję wyrazy głębokiego szacunku, a także życzę, aby
skodyfikowane zasady etyki stały się trwałym fundamentem wartości i reguł wykonywania tego
zawodu oraz skutecznie przyczyniały się do podnoszenia standardów tworzenia prawa,
wzmacniając zaufanie obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa.
Marcin Wiącek
Rzecznik Praw Obywatelskich
Słowo wstępne Ewy Polkowskiej, legislatora, Szefowej Kancelarii Senatu, Prezes Zarządu PTL w latach 2010-2022
Szanowni Państwo,
z ogromną satysfakcją przedkładamy uchwalone przez Walne Zebranie Polskiego Towarzystwa
Legislacji „Zasady etyki zawodu legislatora”.
Zainicjowane w 2022 roku prace, dzięki zaangażowaniu wielu doświadczonych
legislatorów, konsultacjom w gronie członków Towarzystwa, prowadzonym także z udziałem
środowiska akademickiego oraz z instytucjami publicznymi odpowiedzialnymi za tworzenie
prawa w Polsce, pozwoliły na przyjęcie tego dokumentu w okresie obchodzonego przez Polskie
Towarzystwo Legislacji jubileuszu XXX-lecia.
Wyrażam przekonanie, że określenie wartości i standardów pracy legislatora będzie
kształtować tożsamość zawodową legislatorów oraz uwypuklać specyficzne uwarunkowania
etyczne związane z wykonywaniem tego zawodu. Będzie sprzyjać formowaniu pożądanych
postaw, a także pozwalać osobom wykonującym zawód legislatora na odwoływanie się do
podzielanych przez środowisko wartości i standardów etycznych.
Nie mam najmniejszych wątpliwości, że ci, którzy będą sięgać do przedłożonego
dokumentu i będą stosować wyrażone w nim zasady w praktyce zawodowej, już teraz postępują
zgodnie z uniwersalnymi wartościami moralnymi i każdego dnia dbają o zachowanie
najwyższego poziomu profesjonalizmu, budując tym samym etos zawodu legislatora. Mam też
świadomość, że nie zawsze wybór właściwej postawy czy zachowania jest oczywisty lub
prosty. Gdy zaś staje się na rozdrożu, warto mieć w ręku mapę czy chociażby kompas.
Nawiązując do etyki Kantowskiej – istotny jest przecież nie tylko cel, ale także droga, którą się
do niego podąża.
Zawód legislatora jest zawodem prawniczym nieodłącznie wiążącym się z interesem
publicznym. Jednak nawet najlepszy warsztat, w tym gruntowna wiedza prawnicza, znajomość
techniki prawodawczej i biegłość w redagowaniu przepisów, nie zagwarantują, że prawo będzie
odpowiadało wymogom praworządności oraz że sprosta społecznemu poczuciu
sprawiedliwości, jeśli podstawą naszych działań nie będą wartości i idee definiujące
demokratyczne państwo prawne oraz służące dobru ogółu. Wzorce akceptowane przez całe
środowisko mogą być nie tyle wytyczną, pomocną wskazówką, lecz wręcz tym czynnikiem,
który będzie sprzyjał odważnym i bezkompromisowym stanowiskom i działaniom. Wierność
regułom deontologicznym, odwaga i nieuleganie pokusie konformizmu są niezwykle ważne
przy tworzeniu prawa.
Gorąco wierzę, że trud podjęty przez Polskie Towarzystwo Legislacji, którego owocem jest
pierwszy spisany zbiór zasad etycznych, jakimi powinniśmy się kierować przy opracowywaniu
projektów aktów normatywnych oraz w procesie ich przyjmowania, zaprocentuje większą
integracją naszego środowiska i zarazem przyczyni się do wzmocnienia pozycji zawodowej
legislatorów, do budowania w świadomości społecznej wizerunku legislatora jako zawodu
o silnym etosie służby publicznej, wiernego idei demokratycznego państwa prawnego, zasadom
prawidłowej legislacji i współtworzącego zaufanie do państwa i stanowionego przez nie prawa.
Ewa Polkowska
legislator, Szef Kancelarii Senatu
Prezes Zarządu Polskiego Towarzystwa Legislacji
w latach 2010–2022
Historia prac nad „Zasadami etyki zawodu legislatora”
Prace nad skodyfikowaniem standardów etycznych wykonywania zawodu legislatora zostały zainicjowane w 2022 r. Wprowadzenie do dyskusji stanowił wykład dra Sławomira Peszkowskiego pt. Kilka pytań o etykę zawodu legislatora, który odbył się w marcu 2022 r. W maju 2022 r. powołany został Zespół do spraw Etyki Zawodu Legislatora, który przygotował założenia i opracował wstępny projekt „Zasad etyki zawodu legislatora”. W ramach trwającego dyskursu poświęconego deontologii zawodu legislatora, w czerwcu 2022 r. wykład na temat etyki legislatora w kontekście transformacji i kryzysów kultury prawnej, wygłosił dr Paweł Skuczyński.
Po blisko trzyletnim okresie prac, w toku których projekt „Zasad etyki zawodu legislatora” został poddany konsultacjom, zarówno wewnętrznym – w ramach PTL, jak i dwuetapowym konsultacjom zewnętrznym, obejmującym m.in. instytucje naukowe, samorządy zawodów prawniczych, stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego i inne organizacje pozarządowe oraz instytucje publiczne – przede wszystkim urzędy zatrudniające legislatorów – przygotowana została ostateczna wersja dokumentu Zespół do spraw Etyki Zawodu Legislatora przyjął projekt na posiedzeniu w dniu 27 lutego 2025 r. i zarekomendował przyjęcie go Zarządowi PTL. Zarząd PTL podjął decyzję o przyjęciu projektu na posiedzeniu w dniu 3 marca 2025 r.
Ze względu na znaczenie i charakter „Zasad etyki zawodu legislatora” przyjęto, że taki akt powinien być uchwalony przez Walne Zebranie, będące – zgodnie ze Statutem PTL – najwyższą władzą Towarzystwa.
Walne Zebranie PTL podjęło uchwałę w sprawie „Zasad etyki zawodu legislatora” w dniu 20 marca 2025 r. Przyjęciu uchwały towarzyszył wykład na temat roli legislatora w zapewnieniu zgodności stanowionego prawa z Konstytucją, który wygłosił dr hab. Adam Krzywoń, prof. UW, Zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich.
ZESPÓŁ DO SPRAW ETYKI ZAWODU LEGISLATORA
W skład Zespołu do spraw Etyki Zawodu Legislatora, powołanego w maju 2022 r. i odpowiadającego za opracowanie projektu „Zasad etyki zawodu legislatora” oraz proces konsultacji wchodzili:
1) Sławomir Peszkowski – Przewodniczący Zespołu;
2) Maciej Berek – Zastępca Przewodniczącego Zespołu;
3) Kinga Kania-Królak – Sekretarz Zespołu;
4) Michał Gajewski;
5) Anna Hlebicka-Józefowicz;
6) Radosław Iłowiecki;
7) Tomasz Oklejak;
8) Olga Zielińska;
9) Jan Zieliński.
Ostatnie posiedzenie Zespół do spraw Etyki Zawodu Legislatora odbył w dniu 27 lutego 2025 r.